Logo Rijkswaterstaat - Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat Logo Rijkswaterstaat - Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Omgevingsscenario’s: blik op de toekomst

4 november 2020

Met Expeditie RWS2050 kijken we vooruit, vér vooruit. Maar hoe doe je dat, in tijden waarin verandering de enige constante factor lijkt? Alles is in beweging, van ruimte tot economie, van moraal tot technologie. Vier scenario’s of ‘werelden’ helpen om na te denken over wat ons te wachten staat – en hoe we ons daarop kunnen voorbereiden.

Niet voorspelbaar, wel voorstelbaar

Hoe ziet ons land er in 2050 uit? En wat betekent dat voor het werk van Rijkswaterstaat? Wanneer de toekomst te onzeker is voor prognoses, maar we toch voldoende handvatten hebben om wat verder te gaan dan alleen speculatie, kunnen scenario’s ons helpen een beeld te vormen. Ze maken de toekomst niet voorspelbaar, wel voorstelbaar.

‘Met een ‘t’’, benadrukt projectleider Erna Ovaa. ‘De scenario’s zijn een middel om na te denken over de toekomst van Rijkswaterstaat. Blijven we doen wat nu doen? Of gaat de maatschappij zo veranderen dat er andere, nieuwe dingen van ons gevraagd worden? De toekomst kan best spannend worden: klimaatverandering, digitalisering, toenemende verschillen tussen groepen in de samenleving, andere relaties tussen overheden…’ De scenario’s zijn dan ook geen doel op zich, maar kunnen het gesprek over strategische vraagstukken makkelijker maken.

De vier scenario’s

Op basis van trendonderzoek en vele gesprekken zijn vier omgevingsscenario’s of ‘werelden’ uitgewerkt die aannemelijk en relevant lijken. De geschetste toekomstbeelden gaan verder dan het werkterrein van Rijkswaterstaat en zijn dus ook interessant voor onze partners, en voor het gezamenlijke gesprek. In het eerste scenario, Datagedreven Wereld, sturen data en algoritmen de wereld om ons heen aan. Platformbedrijven nemen een groeiende plaats in. De focus is sterk internationaal: iedereen genereert en benut data over landsgrenzen heen.

In Dutch Design is Nederland in 2050 vooral een ontworpen land. Met de kennis en kunde van ingenieurs en ontwerpers ontwikkelt het zich naar een klimaatadaptief land, waarbij de kustlijn geen vaststaand gegeven meer is en ook de inrichting van de ruimte op zee bijdraagt aan het resilient maken van Nederland.

In Multiplex vormen burgers, bedrijven, wetenschap en overheden netwerken rondom maatschappelijke doelen, van energie en gezondheid tot nieuwe technologie. Nabijheid kenmerkt wonen, werken en recreatie.

In het vierde en laatste scenario Stuifzand bestaat Nederland uit individuen die zich verenigen in constant wisselende groepen. Die zwermen zijn continu in beweging, nationale grenzen tellen niet. Zelfontplooiing is een belangrijke waarde.

Prikkelen tot nadenken

De scenario’s beschrijven geen gewenste, maar mogelijke toekomsten. Hans Peter Benschop, eveneens projectleider: ‘Het is niet de vraag wat we het meest wenselijk vinden. Alle scenario’s hebben voor- en nadelen. Maar natuurlijk is het ene scenario wel prettiger voor Rijkswaterstaat dan het andere. Simpelweg omdat het dichter bij onze huidige vaardigheden ligt. Het leukste is echter om eerst na te denken over het scenario dat je vreselijk lijkt, want dán wordt de echte kracht van de organisatie duidelijk. In ons werk gaan we er vaak vanuit dat de wereld wel ongeveer blijft zoals hij nu is. Daarmee sluit je mogelijkheden uit. Het gebruik van scenario’s werkt vaak bevrijdend: ‘oh… dit is ook best mogelijk’. Dat levert nieuwe handelingsperspectieven op. We leggen in werksessies de vier scenario’s ook wel over bestaande vraagstukken heen, zoals een knelpunt in het mobiliteitssysteem of de renovatie van een kanaal. Het werkt, de reacties zijn enthousiast. ‘Heel interessant, zo maken we samen de toekomst’, aldus een deelnemer, ‘laat meer collega’s deze reis meemaken.’

Duik in de vier werelden

Laat je ook inspireren! De scenario’s zijn gepubliceerd in de publicatie EXPEDITIE RWS2050: Trends | Gesprekken | Scenario’s. Of bestel kosteloos een papieren versie via expeditierws2050@rws.nl