Logo Rijkswaterstaat - Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat Logo Rijkswaterstaat - Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Expeditie RWS 2050: de toekomst van ons werk

27 december 2019

‘Expeditie RWS2050 gaat over de toekomst van ons werk. Wat we bij Rijkswaterstaat doen en maken, met wie we dat doen, en hoe we dat doen. Natuurlijk is het best mogelijk dat we over tien of twintig jaar in grote lijnen nog hetzelfde doen als nu, maar het is wel goed dat af en toe te checken’. En, volgens Erna Ovaa, is de kans daarop bijzonder klein ‘Kijk om je heen…we ervaren nu al volop veranderingen. Daar moet Rijkswaterstaat zich op voorbereiden’.

Erna Ovaa, programmaleider Strategische Verkenningen en Hans Peter Benschop, coördinator strategie bij de Bestuursstaf, zijn samen verantwoordelijk voor Expeditie RWS2050.

Hans Peter: ‘Rijkswaterstaat heeft de afgelopen eeuwen Nederland gemaakt tot wat het nu is. Door dijken, droogleggingen, spoorverbindingen, kanalen en recenter de Deltawerken, het HoofdWegenNet en Ruimte voor de Rivier. Als we die lijn doortrekken: wat gaan we in de toekomst maken? Nu zijn we druk bezig met de Vervanging-  en Renovatieopgave. En daar zijn we echt nog wel een tijdje mee bezig. Maar als je kijkt naar ontwikkelingen als de klimaatverandering, de energietransitie, de toenemende ruimtedruk of het verlies aan biodiversiteit dan is er weinig  fantasie voor nodig om te denken dat onze organisatie nog voor belangrijk werk staat.’

Is 2050 niet heel ver weg? Kan je wel iets zeggen over de zo verre toekomst? Erna: ‘Veel van onze plannen en infraprojecten kennen een lange horizon. We hebben al een idee van wat er in 2030 of zelfs daarna gereed is. Je legt een dijk of weg niet voor een paar jaar aan. Maar het klopt: er is ook onzekerheid. We heten niet voor niets ‘Expeditie’: het is een verkenning van een onzekere wereld. Dat is ook het aantrekkelijke van het project. Want de toekomst is ook de plek van mogelijkheden, er is ruimte voor verbeelding. Dat zou ik prachtig vinden: als we met Expeditie mensen kunnen tonen wat RWS allemaal zou kunnen doen om Nederland mooi te maken – zonder de gebruikelijke zekerheden ‘dat iets toch niet kan’.’

Gegronde verbeelding

‘Gegronde Verbeelding’: dat is het motto van Expeditie. Hans Peter:  ‘Als je nadenkt over de toekomst van Rijkswaterstaat, wat we zullen maken, dan kan je niet anders dan je verbeeldingskracht  gebruiken. Maar we willen niet dromen. Het moet wel gegronde verbeelding zijn: Rijkswaterstaat staat met zijn voeten in de klei…. Daarom voeren we niet alleen gesprekken met  allerlei groepen in de buitenwereld en met wetenschappers, maar ook met vakmensen in de praktijk van onze eigen organisatie. Juist die koppeling tussen denken en doen is zo mooi aan onze organisatie.’

Van verschuivende klimaatzones tot de toekomst van de overheid

Welke grote trends bekijkt Expeditie? Erna: ‘We hebben om te beginnen dertien ontwikkelingen bij de kop gepakt die – vermoeden wij – het werk en de organisatie van Rijkswaterstaat gaan raken. Dat loopt uiteen van het verschuiven van klimaatzones tot de voedseltransitie, en van demografische ontwikkelingen tot de rol van de overheid.  Neem de trends in de landbouw. Het lijkt een wereld die ver afstaat van Rijkswaterstaat, maar ontwikkelingen in de landbouw zijn van grote invloed op ons waterbeheer en vice versa.  Wat betekent bijvoorbeeld de opkomende zeewierteelt voor de Noordzee en al de andere functies die we daar plannen? Je ziet ook het denken over de overheid veranderen: er is een roep om ‘meer visie’. Op het moment dat de samenleving een actievere houding van de overheid vraagt, heeft dat direct consequenties voor Rijkswaterstaat.  Met kleine expeditieteams van Rijkswaterstaatmedewerkers en wetenschappers diepen we die ontwikkelingen verder uit en proberen we vooruit te kijken: wat betekenen deze ontwikkelingen voor het dagelijks leven in 2050? Hoe ziet onze omgeving er dan uit? Hoe raakt dat mogelijk ons werk en onze organisatie?’

Hans Peter: ‘We praten niet alleen met wetenschappers. Trainees van Rijkwaterstaat voeren voor de Expeditie gesprekken met ruim 10 verschillende jeugdculturen. We zoeken ook actief naar mensen die waarschijnlijk andere  waardepatronen hebben dan de gemiddelde ambtenaar. Hoe zien zij de toekomst? Wat vinden zij belangrijk? De verschillen tussen Nederlanders worden groter: het is superinteressant om je daar in te verdiepen. En dat geldt niet alleen voor bevolkinsgroepen, maar ook voor regio’s. We houden om die reden ook regiosessies in de verschillende delen van Nederland. Het is opvallend dat de thema’s echt verschillen – zelfs in zo’n klein land als Nederland.

Prototyping Rijkswaterstaat

Expeditie RWS2050 analyseert trends, ontwerpt toekomstbeelden van Nederland, maar denkt ook na over de betekenis van die toekomstige ontwikkelingen voor RWS. Erna: ‘In het voorjaar ontwikkelen we verschillende prototypes van Rijkswaterstaat: hoe zou, gegeven de verschillende mogelijke toekomsten, onze organisatie kunnen acteren? Wat gaan we maken, hoe doen we dat, met wie? Er zijn veel opties, en allemaal hebben ze voor- en nadelen. Die leggen we aan het bestuur en de organisatie voor.

Meedenken?

Expeditie RWS2050 kent geen normale ambtelijke organisatiestructuur. Het is een netwerk van expeditieleden die op pad gaan: op zoek naar nieuwe ontwikkelingen, en in gesprek over de betekenis daarvan voor ons werk. Wil je meedoen, heb je een tip of een inzicht dat we niet mogen missen? Meld je bij ons aan.